06 – Bẹt-găm: Hội Thánh Theo Thế Gian (Kh 2:12-17)

“Cũng hãy viết cho thiên sứ của Hội thánh Bẹt-găm rằng: Nầy là lời phán của Đấng có thanh gươm nhọn hai lưỡi: Ta biết nơi ngươi ở; đó là ngôi của quỉ Sa-tan; ngươi đã vững lòng tôn danh ta, không chối đạo ta; dầu trong những ngày đó, An-ti-ba, kẻ làm chứng trung thành của ta đã bị giết nơi các ngươi, là nơi Sa-tan ở. Nhưng ta có điều quở trách ngươi; vì tại đó, ngươi có kẻ theo đạo Ba-la-am, người ấy dạy Ba-lác đặt hòn đá ngăn trở trước mặt con cái Y-sơ-ra-ên, đặng dỗ chúng nó ăn thịt cúng thần tượng và rủ ren làm điều dâm loạn. Ngươi lại cũng có những kẻ theo đạo Ni-cô-la. Vậy, hãy ăn năn đi, bằng chẳng, ta sẽ đến mau kíp cùng ngươi, lấy thanh gươm ở miệng ta mà giao chiến cùng chúng nó. Ai có tai, hãy nghe lời Đức Thánh Linh phán cùng các Hội thánh: Kẻ nào thắng, ta sẽ ban cho ma-na đang giấu kín; và ta sẽ cho nó hòn sỏi trắng, trên đó có viết một tên mới, ngoài kẻ nhận lấy không ai biết đến” (Kh 2:12-17)

Đối với nhiều người trong Hội thánh ngày nay, thuật ngữ “thế gian” có một chiếc nhẫn kỳ lạ, cổ xưa cho nó. Họ kết nó với những điều cấm kỵ nghịch lại những thứ như khiêu vũ, xem phim hoặc chơi bài. Hội thánh thân thiện với người sành điệu, kẻ điều hướng, lèo lái theo thị trường không rao giảng nghịch nhiều với thế gian hôm nay. Làm như vậy có thể khiến cho những người chưa tin (không nhắc tới nhiều tín đồ) không thoải mái, và vì lẽ đó tránh được chiến lược tiếp thị cho người nghèo.

Nhưng không giống như nhiều Hội thánh đương thời, Kinh thánh không ngần ngại xét đoán tình trạng thế gian về tội lỗi nghiêm trọng mà nó có trong đó. Thế gian là bất kỳ sự bận tâm hoặc quan tâm nào đến hệ thống sinh hoạt tạm thời, nó đặt bất cứ việc gì dễ gãy vỡ trước những gì là đời đời. Kể từ khi những người tin Chúa không là chi thể của hệ thống thế gian (Gi 15:19), họ không được làm theo mặc dù họ sống trong đó. Sứ đồ Phaolô viết: “Đừng làm theo đời nầy, nhưng hãy biến hóa bởi sự đổi mới của tâm thần mình, để thử cho biết ý muốn tốt lành, đẹp lòng và trọn vẹn của Đức Chúa Trời là thể nào” (Ro 12:2). Bởi vì họ đã được chuộc bởi ân điển của Đức Chúa Trời, những người tin Chúa được kêu gọi phải “chừa bỏ sự không tin kính và tình dục thế gian, phải sống ở đời nầy theo tiết độ, công bình, nhân đức” (Tit 2:12). Giacơ lưu ý: “giữ lấy mình cho khỏi sự ô uế của thế gian” (1:27), vì: “làm bạn với thế gian tức là thù nghịch với Đức Chúa Trời. Cho nên, ai muốn làm bạn với thế gian, thì người ấy trở nên kẻ nghịch thù cùng Đức Chúa Trời vậy” (Gia 4:4). IGi 2:15-17 khiến cho người tin Chúa phải có trách nhiệm lẫn tránh tình trạng thế gian sao cho dứt khoát:

Chớ yêu thế gian, cũng đừng yêu các vật ở thế gian nữa; nếu ai yêu thế gian, thì sự kính mến Đức Chúa Cha chẳng ở trong người ấy. Vì mọi sự trong thế gian, như sự mê tham của xác thịt, mê tham của mắt, và sự kiêu ngạo của đời, đều chẳng từ Cha mà đến, nhưng từ thế gian mà ra. Vả thế gian với sự tham dục nó đều qua đi, song ai làm theo ý muốn Đức Chúa Trời thì còn lại đời đời.

Hội thánh Bẹt-găm, giống như nhiều Hội thánh ngày nay, đã thất bại không chú ý tới những lời cảnh báo trong Kinh thánh chống lại tình trạng thế gian. Kết quả, nó đã trôi dạt vào sự thỏa hiệp và đã ở trong nguy cơ bị thế gian xen vào. Đó sẽ là bước tiếp theo trên con đường sa sút từ sự mất đi tình yêu ban đầu của Hội thánh Êphêsô đối với Đức Chúa Jêsus Christ.

Phù hợp với khuôn mẫu chung của 7 thư tín, bức thư gửi Hội thánh Bẹt-găm mở ra trong bảy chặng đường: thư tín, Hội thánh, thành phố, lời khen, sự quan tâm, mạng lịnh, và mưu luận.

THƯ TÍN

Nầy là lời phán của Đấng có thanh gươm nhọn hai lưỡi: (Kh 2:12c)

Đấng có thanh gươm nhọn hai lưỡi là Đức Chúa Jêsus Christ phục sinh, được tôn vinh hiển, như được chỉ ra ở 1:16. Ngài, thông qua sứ đồ Giăng đã được cảm thúc, là tác giả của thư tín này. Trong bức thư này, giống như thư tín gửi cho Hội thánh Ê-phê-sô và Si-miệc-nơ, Đấng Christ xác định chính mình Ngài bằng cách sử dụng một trong những cụm từ mang tính cách mô tả từ sự mặc thị của Giăng ở 1:12-17.

Thanh gươm nhọn hai lưỡi đề cập đến Lời của Đức Chúa Trời. He 4:12 lưu ý rằng: “Vì lời của Đức Chúa Trời là lời sống và linh nghiệm, sắc hơn gươm hai lưỡi, thấu vào đến đỗi chia hồn, linh, cốt, tủy, xem xét tư tưởng và ý định trong lòng”. Sứ đồ Phao-lô cũng sử dụng phép ẩn dụ nói tới thanh gươm để mô tả Ngôi Lời (Eph 6:17). Thanh gươm có hai lưỡi mô tả quyền năng của Ngôi Lời trong việc phơi bày và đánh giá những suy tưởng trong tấm lòng của con người. Ngôi Lời không bao giờ sử dụng gươm một lưỡi bị cùn lụt đâu.

Phần mô tả về Đức Chúa Jêsus Christ này phác hoạ Ngài là Quan Án và là Đấng Đao Phủ. Phần mô tả sự hiện ra của Ngài trong Lần Đến Thứ Hai, Giăng viết rằng: “Có một lưỡi gươm bén ở miệng Ngài ra, Ngài sẽ lấy nó mà đánh các dân, và cai trị họ bằng một cây gậy sắt. Ngài giày đạp thùng rượu cơn thạnh nộ của Đức Chúa Trời toàn năng” (19:15). Đây không phải là lời giới thiệu tích cực, đầy hứa hẹn đâu; đây là một lời đe doạ. Chính phần giới thiệu tiêu cực đầu tiên nói tới Đấng Christ vì Hội thánh Bẹt-găm đã đối diện với sự phán xét sắp xảy ra. Thảm họa hiện đến lờ mờ trên đường chân trời của Hội thánh theo đời nầy; nó đã và đang là một bước ngắn từ sự thỏa hiệp với thế gian đến việc chối bỏ Đức Chúa Trời hoàn toàn và đối mặt với cơn thạnh nộ của Ngài.

Hội thánh tại Bẹt-găm tiêu biểu cho nhiều Hội thánh xuyên suốt lịch sử đã thoả hiệp với thế gian. Tinh thần thỏa hiệp ấy đặc biệt rất rõ ràng trong thời kỳ từ thế kỷ thứ IV đến thế kỷ thứ VII. Vào năm 313SC hoàng đế Constantine ra Chiếu chỉ Milan, phê chuẩn quyền tự do tôn giáo cho các Cơ đốc nhân và kết thúc hai thế kỷ rưỡi bắt bớ tàn bạo. Ông đã dùng Cơ đốc giáo và làm cho nó trở thành một tôn giáo được ưa thích trong đế quốc. Điều đó khởi sự tiến trình bởi đó Cơ đốc giáo kết hợp với nhà nước La-mã. Các thầy tế lễ tà giáo trở thành linh mục của Cơ đốc giáo; các đền chùa tôn giáo trở thành các nhà thờ Cơ Đốc; các kỳ lễ tà giáo trở thành lễ hội Cơ đốc. Cơ đốc giáo không còn là vấn đề riêng tư nữa, mà là một bản sắc dân tộc. Nhà thờ kết hôn với hệ thống chính trị, do đó tình trạng thế gian đồng nghĩa với Hội thánh.

Ngày nay, theo một số cách thức, tình trạng thế gian vẫn còn lan tràn trong nhà thờ. Các giáo hội, thậm chí cả các hệ phái, đã rời bỏ đức tin thật và vòng tay ôm lấy thế gian về mặt triết học và đạo đức học. Rồi ở một số nơi, các nhà thờ của nhà nước vẫn tồn tại dưới hình thức bất lực về mặt thuộc linh. Giống như Hội thánh ở Bẹt-găm, họ rơi vào sự phán xét bởi Chúa Tễ của Hội thánh chơn thật.

HỘI THÁNH

Hội thánh Bẹt-găm (Kh 2:12a)

Sách Công Vụ các Sứ Đồ không ghi lại sự thành lập Hội thánh tại Bẹt-găm. Theo Cong 16:7-8, Phao-lô đã đi qua My-si (khu vực có Bẹt-găm trong đó) trên chuyến hành trình truyền giáo thứ nhì của ông, nhưng không có một tường trình nào cho rằng vị sứ đồ một là đã giảng Tin lành hoặc thành lập một Hội thánh ở đó vào thời điểm ấy. Rất có thể, Hội thánh Bẹt-găm đã được thành lập trong chức vụ Phao-lô ở Ê-phê-sô, khi đạo Tin lành ra khỏi đó để rao giảng khắp vùng Á châu (Cong 19:10). Bởi vì Hội thánh bị bao quanh bởi nền văn hoá theo tà giáo, sự quyến rũ liên tục của nền văn hoá ấy cứ vây quanh nó, được bồi thêm với các tội lỗi tương tự. Nó cũng phải đối mặt với sự thù hận trầm trọng từ những kẻ thờ lạy hoàng đế bắt bớ.

THÀNH PHỐ

Bẹt-găm (Kh 2:12b)

Bẹt-găm nằm khoảng một trăm dặm về phía Bắc thành Ê-phê-sô, với Si-miệc-nơ nằm ở khoảng giữa. Không giống như Ê-phê-sô và Si-miệc-nơ, Bẹt-găm không phải là một thành phố cảng nhưng nằm khoảng mười lăm dặm trong đất liền tính từ Biển Aegean. Nó cũng không nằm trên bất kỳ tuyến thương mại chính nào cả. Tuy nhiên, giống như thủ phủ cổ xưa của nó, Bẹt-găm được coi là thành phố lớn nhất Á châu. Nhà thơ La-mã Pliny gọi nó là “thành phố nổi tiếng nhất Á châu” (cited in Robert H. Mounce, The Book of Revelation, The New International Commentary on the New Testament [Grand Rapids: Eerdmans, 1977], 95). Đến thời điểm Giăng viết sách Khải huyền, Bẹt-găm là thủ phủ của Á châu trong gần 250 năm (kể từ năm 133TC, khi vị vua cuối cùng của nó trao vương quốc của ông cho Rome). Bẹt-găm tồn tại ngày nay là thành phố Bergama của Thổ Nhĩ Kỳ.

Phần lớn Bẹt-găm được xây dựng trên một ngọn đồi lớn hình nón cao hơn vùng đồng bằng khoảng một ngàn feet. Bối cảnh nầy rất ấn tượng ngay cả trong các thời hiện đại mà nhà khảo cổ học nổi tiếng thế kỷ 19, Sir William Ramsay đã khen ngợi: “Ngoài các địa điểm khác ở Tiểu Á nó cung ứng khách du lịch ấn tượng về một thủ phủ hoàng gia, nơi có quyền bính: hòn núi đá mà nó đứng thật cao lớn, và thống trị vùng đồng bằng rộng lớn của thung lũng sông Caicus [đồng bằng sông ngòi] một cách tự hào và dũng mãnh” (The Letters to the Seven Churches of Asia (Albany, Oreg.: AGES Software; reprint of the 1904 edition], 226).

Thư viện khổng lồ của Bẹt-găm (200.000 quyển sách viết tay) đứng thứ nhì sau Alexandria. Thư viện của Bẹt-găm gây ấn tượng đến nỗi Mark Antony về sau trao gửi nó cho người yêu của mình, là Nữ hoàng Cleopatra xứ Ai-cập. Theo truyền thuyết, giấy da (hay da bò con) được người dân Bẹt-găm phát minh để cung cấp vật liệu dùng để viết cho thư viện của họ. Sau khi tìm cách xây dựng một thư viện cạnh tranh với thư viện ở Alexandria, một vị vua xứ Bẹt-găm vào thế kỷ thứ ba cố gắng lôi kéo thủ thư của thư viện Alexandrian đến thành phố của ông ta. Không may, vua xứ Ai-cập lại biết được kế hoạch, đã từ chối không cho phép viên quản thủ thư viện rời đi, và khi trả đũa, đã ra lệnh cấm xuất khẩu thêm giấy da sang Bẹt-găm. Không phải lo việc ấy, người Bẹt-găm đã phát triển loại giấy da, làm bằng da động vật đã được xử lý, để sử dụng làm vật liệu để viết. Mặc dù giấy da đã được biết đến từ một ngàn năm trước ở xứ Ai-cập, người Bẹt-găm chịu trách nhiệm cho việc sử dụng rộng rãi loại giấy nầy trong thế giới cổ đại. Thực vậy, từ ngữ “bìa da” có thể được rút ra từ một hình thức của chữ “Bẹt-găm”.

Vì cớ thư viện của nó, Bẹt-găm là một trung tâm văn hoá và học tập quan trọng. Vị y sĩ có tên là Galen, chỉ đứng sau Hippocrates nổi tiếng, đã chào đời và học tập ở Bẹt-găm. Thành phố thấy mình là người bảo vệ văn hoá Hy-lạp ở Tiểu Á. Một đường viền xung quanh nền của bàn thờ Zeus tưởng niệm chiến thắng của người thành Bẹt-găm đối với bọn cướp rừng Gauls.

Bẹt-găm là một trung tâm thờ lạy quan trọng bốn vị thần chính của thế giới La-Hy, và các đền thờ dành cho Athena, Asklepios, Dionysos, và Zeus đều có ở đó. Nhưng phủ lên sự thờ lạy các vị thần đó là sự tôn kính của Bẹt-găm đối với việc thờ lạy hoàng đế. Bẹt-găm xây dựng ngôi đền đầu tiên dành cho việc thờ phượng hoàng đế ở Á châu (29TC), để tôn vinh Hoàng đế Augustus. Về sau, thành phố sẽ xây dựng thêm hai đền thờ nữa, tôn vinh các hoàng đế Trajan và Septimus Severus. Thế là thành phố này đã trở thành trung tâm thờ phượng hoàng đế ở trong tỉnh, rồi ở đó, nhiều hơn bất kỳ thành phố nào khác trong Á châu, các Cơ đốc nhân đã sống trong nguy hiểm bị gây hại từ hệ thống thờ lạy hoàng đế. Ở các chỗ khác, Cơ đốc nhân chủ yếu sống trong nguy hiểm vào một ngày mỗi năm khi họ bị buộc phải dâng của lễ cho hoàng đế; ở Bẹt-găm họ đối mặt với nguy hiểm mỗi ngày. Rất có thể là An-ti-ba (2:13) đã tuận đạo bị xử tử, ít nhất là một phần, vì đã không chịu thờ lạy hoàng đế.

KHEN NGỢI

Ta biết nơi ngươi ở; đó là ngôi của quỉ Sa-tan; ngươi đã vững lòng tôn danh ta, không chối đạo ta; dầu trong những ngày đó, An-ti-ba, kẻ làm chứng trung thành của ta đã bị giết nơi các ngươi, là nơi Sa-tan ở (Kh 2:13)

Mặc dù các hoàn cảnh khó khăn mà họ thấy mình đang ở trong đó, các tín đồ tại Bẹt-găm đã dạn dĩ giữ vững đức tin của họ trong Đức Chúa Jêsus Christ. Ngài khen ngợi họ vì liên tục vững lòng tôn danh Ngài — mặc dù nơi họ ở là ngôi của quỉ Sa-tan. Nhiều gợi ý đã được đưa ra để xác định ngôi của quỉ Sa-tan. Có người xác định nó với bàn thờ uy nghi của Zeus đã thống trị cấm thành của Bẹt-găm. Không những đây là bàn thờ đâu, như EdwinYamauchi lưu ý:

Từ ngữ “bàn thờ” có phần sai lạc. Cấu trúc là một tòa tháp vuông hoành tráng dưới dạng một cái móng ngựa, 120×112 foot. Cái bục của bàn thờ cao gần 18 feet. Cái gờ lớn, chạy dưới nền của cấu trúc 446 feet, mô tả một gigantomachy, đó là một trận chiến của các thần và những người khổng lồ. Đây là một trong những tác phẩm vĩ đại nhất của nghệ thuật Hy-lạp. (New Testament Cities in Western Asia Minor [Grand Rapids: Baker, 1980], 35–36).

Một cấu trúc ấn tượng như vậy có thể dễ xứng với ngôi của quỉ Sa-tan.

Những người khác kết ngôi của quỉ Sa-tan với sự thờ phượng thần Asklepios rất phổ biến trong Bẹt-găm. Asklepios là thần chữa bệnh, và mọi người từ khắp nơi trên thế giới cổ đều đến tại Bẹt-găm, tìm cách được chữa lành tại chùa miễu của hắn. Asklepios được mô tả như một con rắn, và loài rắn không độc đi lại tự do trong đền thờ của thần nầy. Những người xin chữa bệnh một là nằm ngủ hoặc nằm xuống sàn nhà của đền thờ, với hy vọng được một trong những con rắn chạm vào (tiêu biểu cho chính bản thân thần linh) và nhơn đó được lành bệnh. Cách biểu tượng như thế chắc chắn sẽ nhắc cho các Cơ đốc nhân nhớ đến Sa-tan (Kh 12:9, 14, 15; 20:2). Trong sự trị vì của Hoàng đế Diocletian, một số Cơ đốc nhân là thợ đẽo gạch đá bị tử hình vì đã từ chối không chịu khắc hình thần Asklepios (Mounce, Revelation, 96, n.36).

Những người khác chỉ ra rằng, như đã nói ở trên, Bẹt-găm là trung tâm hàng đầu của sự thờ lạy hoàng đế ở tỉnh Á châu. Và hệ thống thờ lạy hoàng đế chắc chắn là mối đe dọa nghiêm trọng nhất cho các Cơ đốc nhân ở Bẹt-găm. Chính vì sự họ từ chối không thờ lạy hoàng đế, chớ không phải các tà thần, mà Cơ đốc nhân phải đối diện với án tử hình. Ngôi của quỉ Sa-tan có thể dễ được coi như là một tham khảo đến sức mạnh của Rôma ở dưới “thần của thế gian này” (IICo 4:4), và xúc phạm đến Đức Chúa Trời qua hệ thống thờ lạy hoàng đế.

Đối với bất kỳ hoặc hết thảy những lý do đó, Bẹt-găm có thể được gọi một cách chính đáng là thành phố là nơi có ngôi của quỉ Sa-tan. Ở giữa những hoàn cảnh khó khăn và cố gắng đó, các tín đồ vẫn tiếp tục ở — một từ nói tới việc cư trú lâu dài như ngược lại với việc đi ngang qua — ở Bẹt-găm. Theo thuật ngữ hiện đại, họ “bám trụ ở đó”. Bất chấp sự bắt bớ và đau khổ họ đã chịu đựng, các tín đồ ở Bẹt-găm tiếp tục vững lòng tôn danh ta, và không chối bỏ đức tin. Họ không tẻ tách đối với Đấng Christ hay đối với những lẽ thật trung tâm của đức tin Cơ đốc. Các tín đồ trung tín ở Bẹt-găm đã nêu gương cho lẽ thật có trong lời lẽ của Đấng Christ trong Mat 16:18: “Còn ta, ta bảo ngươi rằng: Ngươi là Phi-e-rơ, ta sẽ lập Hội thánh ta trên đá nầy, các cửa âm phủ chẳng thắng được hội đó”. Không một lượng chống đối nào của quỉ Sa-tan có thể phá huỷ đức tin cứu rỗi chân chính khi những người tin Chúa đang sở hữu nó.

Hội thánh Bẹt-găm giữ vững lòng trung tín của họ dầu trong những ngày đó An-ti-ba, là người mà Đấng Christ đã mô tả là kẻ làm chứng trung thành của ta, đã bị giết nơi các ngươi. Không có gì biết chắc về An-ti-ba ngoài câu nói nầy. Có lẽ ông là một trong những nhà lãnh đạo của Hội thánh Bẹt-găm. Theo truyền khẩu, ông đã bị nướng cho đến chết trong một con bò bằng đồng suốt cuộc bắt bớ bởi Hoàng đế Domitian. Làm chứng dịch martus, một từ sau cùng được chuyển thành Anh ngữ như chữ martyr [tuận đạo], bởi vì có rất nhiều người làm chứng cho Đấng Christ phải trả giá bằng mạng sống của họ.

Đây là một người đã trả cái giá tối hậu cho sự ông từ chối không chịu thoả hiệp. Vì cớ lòng trung tín của ông, Chúa Phục Sinh đã khen ngợi An-ti-ba với một tước hiệu được sử dụng ở chỗ khác để chỉ về chính mình Ngài (Kh 1:5; 3:14). Sự trung tín và lòng dũng cảm của An-ti-ba là một sự khiển trách cho những người nào ở Bẹt-găm bị cám dỗ phải thỏa hiệp với thế gian.

MỐI QUAN TÂM

Nhưng ta có điều quở trách ngươi; vì tại đó, ngươi có kẻ theo đạo Ba-la-am, người ấy dạy Ba-lác đặt hòn đá ngăn trở trước mặt con cái Y-sơ-ra-ên, đặng dỗ chúng nó ăn thịt cúng thần tượng và rủ ren làm điều dâm loạn. Ngươi lại cũng có những kẻ theo đạo Ni-cô-la. (Kh 2:14-15)

Hội thánh tại Bẹt-găm giữ lòng trung thành với Đấng Christ và lẽ thật Cơ đốc. Hội thánh trung tín bền giữ tại trung tâm của mình, như đã có, về sự chống đối của quỉ Sa-tan — ngay cả đối mặt với sự tuận đạo. Tuy nhiên, mọi sự đã không suông sẻ ở tại Bẹt-găm đâu. Sau khi khen ngợi những tín hữu ở đó, Đấng Christ đã báo cho họ biết, Nhưng ta có điều quở trách ngươi. Mối quan tâm của Ngài, ấy là họ đã có một số người theo đạo dối. Trong khi đại đa số các tín đồ ở Bẹt-găm đều trung tín và trung thành với lẽ thật, thì có một số người gắn bó với Hội thánh, họ đạt tới chỗ tin theo đạo dối. Trong khi nhiều người trong lãnh vực Cơ đốc ngày nay đưa ra sự sáng của chân lý, và lỗi theo Kinh Thánh và thần học bị coi là không quan trọng, đấy chẳng phải là quan điểm của Chúa của Hội thánh. Chúa của chúng ta cầm lấy nó chống lại bất kỳ ai trong Hội thánh của Ngài lo nắm giữ sự sai lầm. Đáng buồn thay, phần còn lại đang dung túng những kẻ sai lầm nầy, thay vì đối mặt với họ, và nếu họ từ chối không chịu ăn năn, hãy gạt họ ra khỏi Hội thánh (đối chiếu Tit 3:10-11). Giống như nhiều Hội thánh ngày nay, Hội thánh tại Bẹt-găm đã thất bại không vâng theo mạng lịnh của Kinh thánh phải thực hành kỷ luật của Hội thánh (đối chiếu Mat 18:15-18).

Thật đặc biệt, Đấng Christ vốn quan tâm đến hai kẻ dị giáo đã được dung túng ở Bẹt-găm, một người được gắn với một nhân vật Cựu Ước, và người kia với một nhân vật trong Tân Ước. Thứ nhất, có người đã chạy theo đạo Ba-la-am. Câu chuyện nói tới Ba-la-am, một tiên tri nổi tiếng của Cựu Ước chuyên làm thuê, được thấy trong Dan 22-25. Lo sợ dân Do-thái vì cớ những gì họ đã làm cho dân A-mô-rít, Ba-lác, vua xứ Mô-áp, đã thuê Ba-la-am đến rủa sã họ. Sau khi ba lần tìm cách rủa sã dân Do thái không thành công, Ba-la-am đã đến với một kế hoạch khác. Một khi ông không thể rủa sã được dân Do-thái, ông quyết định làm cho họ phải sa bại bằng dạy Ba-lác đặt hòn đá ngăn trở trước mặt con cái Y-sơ-ra-ên, đặng dỗ chúng nó ăn thịu cúng thần tượng và rủ ren làm điều dâm loạn. Ông ta đã mưu định dùng phụ nữ Mô-áp dụ dỗ dân Do-thái bước vào hành vi của thế giới vô thần ở xung quanh họ — phi luân về tình dục và thờ lạy hình tượng (Dan 25; 31:16). Sự liên kết phạm thượng với Sa-tan và các tà thần sẽ đánh bại dân Do-thái và phá hủy sức mạnh thuộc linh của họ. Kế hoạch của Ba-la-am đã thành công, mặc dù chưa đến tầm cỡ mà ông ta hy vọng. Đức Chúa Trời đã can thiệp và nghiêm chỉnh sửa phạt Y-sơ-ra-ên, giết chết hai mươi bốn ngàn người (Dan 25:9), bao gồm nhiều vị lãnh đạo (Dan 25:4-5). Hành động quyết liệt này đã ngăn cản dân Do-thái sa vào tình trạng phi đạo đức và thờ lạy thần tượng.

Giống như dân Do-thái đã bị quyến dụ bởi sự dạy giả dối của Ba-la-am, một số người trong Hội thánh tại Bẹt-găm đã bị dụ dỗ pha trộn với hệ thống tà giáo (Giu 1:10-11). Phi-e-rơ đã quở trách những kẻ theo đạo Ba-la-am ở IIPhi 2:15-16: “chúng nó đã bỏ đường thẳng mà đi sai lạc theo đường của Ba-la-am, con trai Bô-sô, là kẻ tham tiền công của tội ác; nhưng người bị trách về sự phạm tội của mình, bởi có một con vật câm nói tiếng người ta, mà ngăn cấm sự điên cuồng của người tiên tri đó“. Nhưng khi Đức Chúa Trời nghiêm chỉnh sửa phạt Y-sơ-ra-ên vì một sự hội hiệp thể ấy, cũng vậy Đức Chúa Jêsus Christ đe dọa làm tương tự như thế trong phân đoạn nầy. Trong IICo 6:14-17, sứ đồ Phaolô chỉ ra điều ngu xuẫn tội lỗi của sự các tín đồ tìm cách hội hiệp với thế gian:

“Chớ mang ách chung với kẻ chẳng tin. Bởi vì công bình với gian ác có hội hiệp nhau được chăng? Sự sáng với sự tối có thông đồng nhau được chăng? Đấng Christ và Bê-li-an nào có hòa hiệp chi, hay là kẻ tin có phần gì với kẻ chẳng tin? Có thể nào hiệp đền thờ Đức Chúa Trời lại với hình tượng tà thần? Vì chúng ta là đền thờ của Đức Chúa Trời hằng sống, như Đức Chúa Trời đã phán rằng: Ta sẽ ở và đi lại giữa họ; ta sẽ làm Đức Chúa Trời của họ, và họ làm dân ta. Bởi vậy Chúa phán rằng: Hãy ra khỏi giữa chúng nó, hãy phân rẽ ra khỏi chúng nó, đừng đá động đến đồ ô uế, thì ta sẽ tiếp nhận các ngươi”.

Bất chấp tấm gương minh hoạ của Y-sơ-ra-ên và sự dạy rõ ràng của sứ đồ Phao-lô, mà họ vốn quen thuộc với, một số người ở Bẹt-găm cứ khăng khăng theo sự dạy của Ba-la-am. Họ tin một người có thể đến những kỳ lễ ngoại giáo, với mọi sự đồi trụy và phi luận về tình dục của họ, mà vẫn hiệp cùng Hội thánh thờ phượng Đức Chúa Jêsus Christ. Nhưng điều đó là bất khả thi, vì “làm bạn với thế gian tức là thù nghịch với Đức Chúa Trời sao? Cho nên, ai muốn làm bạn với thế gian, thì người ấy trở nên kẻ nghịch thù cùng Đức Chúa Trời vậy” (Gia 4:4). Phi-e-rơ đã viết: “Hỡi kẻ rất yêu dấu, anh em như người ở trọ, kẻ đi đường, tôi khuyên phải kiêng những điều xác thịt ưa thích, là điều chống trả với linh hồn” (IPhi 2:11). Vấn đề là liệu Cơ đốc nhân có thể tham gia vào các bữa tiệc của thần tượng đã được định liệu nhiều thập kỷ trước tại Giáo hội nghị Jerusalem, giáo hội nghị nầy đã ban hành một mạng lịnh cho người tin Chúa phải “kiêng ăn của cúng thần tượng, huyết, thú vật chết ngột, và chớ tà dâm” (Cong 15:29).

Sự thỏa hiệp đó vẫn còn tiếp tục hôm nay, khi những người giống như Ba-la-am xuất hiện để nói thay cho Đức Chúa Trời, nhưng bị tác động bởi sự tham lam và tự mình định đoạt mọi sự bằng chức quyền, họ dẫn Hội thánh vào trong tội lỗi.

Kẻ dị giáo thứ nhì được dung túng tại Bẹt-găm liên quan đến một nhân vật trong Tân Ước. Cũng có những kẻ theo đạo Ni-cô-la. Cụm từ ngược lại cũng có cho thấy rằng sự dạy của đảng Ni-cô-la đã dẫn đến cùng một hành vi gian ác giống như của những kẻ theo đạo Ba-la-am. Như đã luận lẽ trong chương 4 của sách này, đảng Ni-cô-la lấy danh nghĩa của họ từ Nicholas, một trong bảy người được chọn để giám sát việc phân phối thực phẩm ở Công Vụ các Sứ Đồ 6. Trong trường hợp ông ta trở thành một kẻ bội đạo hay không (như một số giáo phụ Hội thánh đầu tiên đã tin) hoặc đảng Ni-cô-la, các môn đồ của ông ta, đã đảo lộn sự dạy của ông ta mà chẳng có ai biết đến. Lạm dụng sự dạy của Kinh Thánh nói tới quyền tự do Cơ đốc, đảng Ni-cô-la cũng dạy rằng Cơ đốc nhân có thể đến dự vào các cuộc truy hoan của tà giáo. Họ đã rũ ren Hội thánh với tình trạng phi đạo đức và thờ lạy hình tượng.

Phần lớn các tín đồ ở Bẹt-găm không tham gia vào những sai lầm của các nhóm tà giáo. Họ giữ lòng trung thành với Đấng Christ và đức tin Cơ đốc. Nhưng do dung túng nhiều nhóm và từ chối không áp dụng kỷ luật Hội thánh, họ đã dự phần vào trong tội lỗi của họ, điều nầy dẫn tới sự phán xét của Chúa.

MẠNG LỊNH

Vậy, hãy ăn năn đi, bằng chẳng, ta sẽ đến mau kíp cùng ngươi, lấy thanh gươm ở miệng ta mà giao chiến cùng chúng nó (Kh 2:16)

Phương thuốc chữa cho bất kỳ hành vi tội lỗi nào đều là ăn năn. Ăn năn ra từ chữ metanoe¯o, một từ được sử dụng trong Kinh Thánh để mô tả sự đổi ý kết quả bằng sự thay đổi hành vi. Trong khi khoan dung được ca ngợi trong nền văn hoá hiện đại của chúng ta, dung thứ cho sự dạy của tà giáo hay hành vi tội lỗi trong Hội thánh không phải là một đức tính tốt mà là tội lỗi. Vì vậy, một vấn đề nghiêm trọng dường ấy, nếu họ thất bại không ăn năn, thất bại không kỷ luật, Đấng Christ cảnh cáo họ ta sẽ đến mau kíp cùng ngươi, lấy thanh gươm ở miệng ta mà giao chiến cùng chúng nó (đối chiếu Dan 22:23). Cả Hội thánh phải đối mặt với thanh gươm phán xét của Đấng Christ, những kẻ theo tà giáo chuyên thực hành tội lỗi và sự gian ác của họ, và phần còn lại của Hội thánh vì đã dung túng nó. Sự thay đổi các nhân xưng đại danh từ ngươi thành chúng nó phản ánh một thành ngữ Hy-bá-lai cơ bản thường thấy có trong bản dịch 70; cả hai nhân xưng đại danh từ nầy chỉ ra cả Hội thánh.

Hội thánh không thể dung chịu được điều ác dưới bất kỳ hình thức nào. Đối với người thành Cô-rinh-tô hay khoe mình, tự hào dung túng một người phạm tội loạn luân, Phaolô đã viết: “Thật anh em chẳng có cớ mà khoe mình đâu! Anh em há chẳng biết rằng một chút men làm cho cả đống bột dậy lên sao? Hãy làm cho mình sạch men cũ đi“ (ICo 5:6-7). Các tín đồ phạm tội phải cảm thấy khổ sở trong mối giao thông và thờ phượng của hội thánh bằng cách đương diện với Lời của Đức Chúa Trời cách có quyền. Mục tiêu của nhà thờ cũng không nhằm cung ứng một môi trường mà những người không tin cảm thấy thoải mái ở đó; đó sẽ là một chỗ mà ở đấy họ có thể nghe được lẽ thật và bị thuyết phục về tội lỗi để họ được cứu (Ro 10:13-17). Tử tế (đối chiếu IITi 2:24-26), ân cần, mềm mại, nhưng vững vàng, những người không tin Chúa cần phải đối diện với thực tại tội lỗi của họ và sự tiếp trợ giàu ơn của Đức Chúa Trời nhơn sự chết có tính cách hy sinh của Đức Chúa Jêsus Christ. Sai lầm sẽ không bao giờ bị lấp liếm đi bởi thỏa hiệp với nó. Hội thánh chưa biết đối diện ngày nay phần lớn đang lặp đi lặp lại sai lầm của Hội thánh Bẹt-găm trên một cấp độ lớn lao, và đối diện với sự phán xét của Chúa Tễ của Hội thánh.

MƯU LUẬN

Ai có tai, hãy nghe lời Đức Thánh Linh phán cùng các Hội thánh: Kẻ nào thắng, ta sẽ ban cho ma-na đang giấu kín; và ta sẽ cho nó hòn sỏi trắng, trên đó có viết một tên mới, ngoài kẻ nhận lấy không ai biết đến (Kh 2:17)

Đấng Christ kết luận thư tín của Ngài với lời lẽ khích lệ và khuyên bảo. Như đã lưu ý ở chương 4 của sách này, cụm từ “Ai có tai, hãy nghe lời Đức Thánh Linh phán cùng các Hội thánh” nhấn mạnh tầm quan trọng hết mức của lời lẽ Đấng Christ và trách nhiệm của người tin Chúa phải lắng nghe và ấp ủ chúng. Như trong trường hợp của sáu thư tín kia, các lời hứa được gửi đến cho kẻ nào thắng — một cụm từ bao gồm tất cả những người tin Chúa (IGi 5:4-5). Đấng Christ hứa 3 điều cho các thuộc viên của Hội thánh tại Bẹt-găm.

Thứ nhứt, Ngài hứa sẽ ban ma-na đang giấu kín cho họ. Ma-na là bánh mì nhúng mật ong mà Đức Chúa Trời mà với nó Đức Chúa Trời đã cho dân Israel ăn trong suốt các năm phiêu bạt trong đồng vắng (Xu 16:14…). Theo Xu 16:33, dân Do-thái cần phải tưởng niệm sự tiếp trợ thiêng liêng đó bằng cách giữ một bình đựng ma-na ở trong hòm Giao Ước trong suốt những chuyến đi của họ. Ma-na giấu kín tiêu biểu cho Đức Chúa Jêsus Christ, Bánh Hằng Sống xuống từ trời (Gi 6:48-51). Ngài cung ứng phần dinh dưỡng thuộc linh cho những ai đặt đức tin nơi Ngài. Ma-na giấu kín tượng trưng cho mọi ơn phước và lợi ích của việc nhận biết Đấng Christ (Eph 1:3).

Đã có nhiều suy đoán về hòn đá trắng tượng trưng cho cái gì!?! Có người gắn nó với U-rim và Thu-mim đeo trên ngực của thầy tế lễ thượng phẩm (Xu 28:15, 30; Le 8:8; Dan 27:21; Phu 33:8). Hai hòn đá nầy được sử dụng để xác định ý muốn của Đức Chúa Trời và tiêu biểu cho quyền hành của thầy tế lễ thượng phẩm phải cầu xin sự hướng dẫn của Đức Chúa Trời cho vị lãnh đạo nào không thể trực tiếp tiếp cận với Đức Chúa Trời, song đã phải trải qua cấu trúc thầy tế lễ. Không cứ cách nào đó, Đức Chúa Trời đã khiến cho mấy viên sỏi đó thổ lộ ý muốn của Ngài dưới hình thức vượt quá hình thức đơn giản là Được và Không Được của việc bắt thăm. Theo nhận định này, bởi hòn sỏi trắng này, Đức Chúa Trời hứa với những kẻ đắc thắng sự hiểu biết về ý muốn của Ngài. Những người khác xác định hòn sỏi trắng là một viên kim cương, là thứ đá quí nhất trong các loại đá, tượng trưng sự ban cho quí báu nhất của Đức Chúa Trời về sự sống đời đời cho những người tin theo Chúa. Tuy nhiên, dường như tốt nhất là hiểu hòn sỏi trắng theo ánh sáng của tập tục La-mã ban thưởng các hòn sỏi trắng cho những người chiến thắng trong các cuộc thi đấu thể thao. Một hòn sỏi trắng, được chạm khắc tên của vận động viên, góp phần như chiếc vé dự bàn tiệc được ban thưởng thật đặc biệt. Theo nhận định này, Đấng Christ hứa với kẻ đắc thắng được vào dự lễ kỷ niệm chiến thắng đời đời ở trên trời.

Sẽ có hòn sỏi trắng, trên đó có viết một tên mới, ngoài kẻ nhận lấy không ai biết đến. Như thấy có từ cụm từ đó, chúng ta không thể biết đâu là tên mới cho tới khi chúng ta nhận được nó (đối chiếu Phu 29:29). Kainos (mới) không có nghĩa là mới ngược với cũ theo thời gian, nhưng mới theo ý nghĩa khác nhau về chất lượng. Tên mới sẽ góp phần như sự được phép của mỗi tín hữu được chuyển vào sự vinh hiển đời đời. Đặc biệt nó sẽ phản ánh duy nhất tình yêu đặc biệt của Đức Chúa Trời và sự làm nuôi của từng con cái thật của Ngài.

Hội thánh Bẹt-găm đã đối diện với cùng một sự lựa chọn mà từng Hội thánh tương tự đều phải đối diện với. Hội thánh có thể ăn năn và nhận lãnh mọi ơn phước của sự sống đời đời trong sự vinh hiển của thiên đàng. Hoặc Hội thánh có thể từ chối không chịu ăn năn và đối diện với thực tại đáng sợ về việc có Đức Chúa Jêsus Christ tuyên chiến với nó. Việc duy trì con đường thỏa hiệp cuối cùng dẫn đến sự phán xét.